Prawo właściwe dla pracy zdalnej z Francji: wyrok TSUE i wybór prawa w umowie
Wyrok TSUE z 9 lipca 2026 r. wyjaśnia, kiedy zapis o prawie szwajcarskim w umowie nie wystarcza. Sprawdź, jakie okoliczności decydują o prawie właściwym.
Prawo właściwe dla transgranicznej umowy o pracę wykonywanej we Francji nie zależy wyłącznie od tego, co strony wpisały do dokumentu. Wyrok TSUE z 9 lipca 2026 r. pokazuje, że sąd musi sięgnąć głębiej i przeanalizować rzeczywiste powiązania stosunku pracy z danym państwem.
Jakie prawo stosuje się do pracy wykonywanej we Francji, gdy umowa wskazuje Szwajcarię?
Wybór prawa szwajcarskiego w umowie jest jedynie jednym z elementów oceny i sam w sobie nie rozstrzyga sporu. Trybunał wyraźnie wskazał, że sąd powinien zbadać wszystkie obiektywne okoliczności zatrudnienia, zanim uzna, które prawo jest rzeczywiście najbliższe danemu stosunkowi pracy.
Podstawą tej oceny jest konwencja rzymska z 1980 r., a w szczególności jej art. 6. Trybunał dokonał wykładni zgodnej z art. 8 rozporządzenia Rzym I, który obowiązuje w Polsce jako akt prawa Unii Europejskiej i reguluje identyczne zagadnienie dla umów zawieranych po 2009 r.
Co było przedmiotem sporu między pracownikiem a szwajcarską spółką?
Spór dotyczył mieszkańca Francji, zatrudnionego od 2007 r. na stanowisku dyrektora w szwajcarskiej spółce Hortis GRC SA. Praca była wykonywana we Francji, mimo że umowa wskazywała prawo szwajcarskie.
W 2012 r. pracodawca rozwiązał umowę bez rozmowy i bez pisemnego uzasadnienia. Pracownik zakwestionował zwolnienie przed sądem w Paryżu, który zastosował prawo francuskie i przyznał mu odszkodowanie. Sprawa trafiła następnie przed TSUE, ponieważ sąd odsyłający chciał ustalić, czy związek ze Szwajcarią był na tyle ścisły, by uzasadnić zastosowanie prawa szwajcarskiego.
Czy sam zapis o wyborze prawa w umowie wystarczy?
Nie. Zapis o prawie wybranym przez strony nie jest wystarczającym dowodem na to, że to ono obowiązuje w praktyce. Trybunał podkreślił, że nie wolno automatycznie pomijać państwa, w którym faktycznie wykonuje się pracę.
Analiza musi uwzględnić także sposób realizacji umowy już po jej zawarciu, ponieważ może on wskazywać, jak strony rzeczywiście rozumiały swoje powiązania.
Jakie okoliczności sąd powinien wziąć pod uwagę?
Trybunał wskazał kilka elementów, które sąd powinien zważyć. Poniższe zestawienie porównuje je z rolą, jaką każdy z nich może odegrać w sprawie.
| Okoliczność | Znaczenie przy ocenie prawa właściwego |
|---|---|
| Państwo podatku dochodowego | Pokazuje, gdzie pracownik rozlicza dochody |
| System zabezpieczenia społecznego | Wskazuje, które państwo obejmuje pracownika ochroną socjalną |
| Ubezpieczenia emerytalne i zdrowotne | Określają, z jakim systemem stosunek pracy jest powiązany |
| Sposób ustalania warunków pracy | Ważne, czy warunki ustalono wspólnie, czy jednostronnie przez pracodawcę |
| Sposób wykonywania umowy po wyborze prawa | Dopuszczalne do uwzględnienia przy ocenie rzeczywistych powiązań |
| Państwo zwykłej pracy | Nie może być pomijane automatycznie |
Trybunał nie rozstrzygnął sporu co do istoty. Nie przesądził, czy związek ze Szwajcarią był silniejszy od związku z Francją. Ta ocena pozostaje w gestii sądu krajowego, który rozpatruje sprawę.
Co to oznacza dla pracowników i firm zatrudniających zdalnie z zagranicy?
Wyrok jest istotny dla każdego, kto pracuje na rzecz zagranicznego pracodawcy z innego kraju, zwłaszcza w modelu zdalnym lub hybrydowym. Zapis w umowie o prawie obcym nie gwarantuje, że to ono zastosuje się w razie sporu.
Pracodawcy powinni traktować klauzule o prawie właściwym jako jeden z elementów szerszej analizy, obejmującej miejsce faktycznej pracy, rozliczenia podatkowe i ubezpieczenia społeczne. Pracownicy warto z kolei zapamiętać, że ich ochrona może zależeć od rzeczywistego państwa wykonywania pracy, a nie wyłącznie od brzmienia dokumentu.
Na podstawie: Gazeta Prawna. Tekst opracowany redakcyjnie.